Çubuk-Rakam Dönüşümü
Barkodlarda çubukların altında bulunan rakamlar, aslında yalnızca insanların kontrol edebilmesi içindir. Okuyucular, çubukların kalınlıklarına göre rakamları bulmaktadır. Çubukları rakamlara dönüştürürken, her bir rakam için ayrı bir çizgi deseni belirlenmektedir. İkilik sayı düzenine bağlı çalışan bu çubuklar, yan yana geldiğinde rastlantısal bir dizilim gibi görülmektedir. Örneğin 5, ikilik düzende 1001 olarak gösterilmektedir. Bu da, çizgi-boşluk-boşluk-çizgi olarak gösterilmesine neden olmaktadır. Yani, boşluk ve ince çizgi, 0 ve 1'lere denk gelmektedir. Gözle gördüğümüz rakamlar, ikilik düzene çevirildiğinde, 0 ve 1'lere dönüşmüş olacaktır. Yan yana denk gelen iki adet 1, daha kalın bir çizgiyle sonuçlanacaktır. Farklı boyutlarda barkodlar olduğu için, önce sabit aralıklı iki çizgi ile okuyucunun oranlamasına yönelik referans verilmektedir. Dikkat edilirse, en baştaki daha uzun çizgiler bunun içindir.
Barkod Kullanım Alanları
Barkodlar, ürün kimliğini çok hızlı okuyarak, özellikle satışta (ve depo hareketlerinde), süreçlerin hızlanması ve kullanıcı hatalarının en aza indirilmesi için kullanılmaktadır. Bunun dışında, sektörümüzde müşteri tanıma ve personel devam kayıtları için de barkodlar kullanılmaktadır. Özellikle konfeksiyonda kullanılan harf-rakam karışımı yerine, genellikle rakamsal tipte barkodlar bulunmaktadır. Değişilk barkod yapılarına örnek verelim:
Rakamsal olanlar
EAN-8 : 8 basamaklı EAN yapısı; JAN : Japonya'da kullanılan EAN yapısı; UPC-A : ABD'de kullanılan 12 karakterli yapı; UPC-E : 6 basamaklı UPC
Harf ve rakam olanlar
Code 128 : Geniş bilgi veren, uluslararası kullanım; EAN 128 : Postalama ve ürün bilgilendirme; Code 39 : ABD devlet ve askeri kullanım; EAN13 Barkod Yapısı
Ülkemizde en yaygın olarak kullanılan EAN13 barkod yapısı, toplam 13 rakamdan oluşmaktadır. ÜÜÜFFFFSSSSSC olarak sembolize edebileceğimiz bölümlere bakacak olursak,
ÜÜÜ 3 basamak ülke kodu, FFFF 4 basamak üretici firma kodu, SSSSS 5 basamak ürün kodu, C 1 basamak 'kontrol basamağı'ndan oluşmaktadır.
UPC-A yapısının Avrupa kurumları tarafından yeniden düzenlendiği bu yapıda, ülke kodları uluslararası olarak belirlendikten sonra, her ülkenin belirli bir kurumu firma kod atamalarını yapmaktadır. Bizde de TOBB tarafından verilen kodlar hakkında bilgi almak ve başvuru ayrıntıları için http://www.tobb.org.tr/gs1/ adresine bakabilirsiniz.
Market İçi Terazi Ürünlerinin Kodlanması
En alttaki listede de görüleceği gibi, iç kullanım için 20-29 kodlarıyla başlamak gerekmektedir. Genellikle ardından 5 basamak ürünü tanımlamaktadır. Teraziler ise, ağırlık veya adet değerlerini daha sonraki 5 basamağa ekledikten sonra, kontrol basamağını da hesaplayarak EAN-13 yapısına uygun bir barkod ortaya çıkmaktadır. Ürünlere kod verirken de, ilk iki basamağın meyve, sebze, balık gibi ürün gruplarına ayrılması da yaygın olarak uygulanmaktadır. Böylece, 20'li kod ve 5 basamaklı ürün kodlarından oluşan 7 basamaklı kodların, arka ofislerde stok kartlarında barkod olarak tanımlanmasıyla ülkemizdeki genel uygulama ortaya çıkmaktadır.
Kontrol Basamağının Hesaplanması
İngilizce 'check digit'e denk gelen kontrol basamağı, okuyucuların okuduğu değerlerden emin olması için yapılmış bir uygulamadır. 12 basamaktan yola çıkılarak, formüle göre hesapladığı rakamı, normal yöntemle okuduğu 13. basamakla karşılaştırmaktadır.
En sağdaki kontrol basamağından sona, sağ taraftan başlayarak, tek numaralı basamakların değerini toplayıp 3 ile çarpıyoruz. Ardından, ilk toplamı alırken atladığmız çift numaralı basamakları da doğrudan bu toplama ekliyoruz. Elde ettiğimiz sayının, sonu 0 olan en yakın sayıya olan farkı, kontrol basamağı olmaktadır. Okuyucular da bu formülü uygulayarak bulduğu rakamla, okuduğu 13. basamağı karşılaştırarak, okuma sonucundan emin olmaktadır. Kontrol basamağı adı da bundan kaynaklanmaktadır.